Nasze prawa, Okiem prawnika, Praca

Praca i nauka na urlopie wychowawczym

Wiele mam przebywających na urlopie wychowawczym zastanawia się czy w trakcie jego trwania mogą nadal pozostać aktywne zawodowo lub połączyć sprawowanie opieki nad dzieckiem z podnoszeniem swoich kwalifikacji np. poprzez podjęcie studiów czy też uczestnictwo w różnego rodzaju kursach i szkoleniach. Nic w tym dziwnego, skoro na urlopie wychowawczym można przebywać nawet przez trzy lata. Niezwykle istotne są także względy finansowe, gdyż urlop wychowawczy jest urlopem bezpłatnym i tylko w przypadku spełniania kryterium dochodowego można uzyskać świadczenie rodzinne wraz z dodatkiem z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego (kwota dodatku wynosi 400,00 zł miesięcznie). Warto więc zapoznać się z przepisami prawa, które z pewnością mają istotny wpływ na decyzję o podjęciu dodatkowych aktywności w trakcie przebywania na urlopie wychowawczym.

W pierwszej kolejności zajrzyjmy do Kodeksu pracy:

Zgodnie z art. 1862 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 917 z późn. zm.) w czasie urlopu wychowawczego pracownik ma prawo podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo inną działalność, a także naukę lub szkolenie, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. 

Zatem – co do zasady – możliwe jest łącznie urlopu wychowawczego z pracą na etacie, pracą w oparciu o umowę zlecenia czy umowę o dzieło, a nawet z podjęciem działalności gospodarczej. Nie ma także przeszkód ku temu, aby pójść na studia czy kurs. Od każdej zasady są jednak wyjątki. Jeśli bowiem okazałoby się, że nie jest w takiej sytuacji możliwe sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem – a taki jest cel urlopu wychowawczego, to prawo, o którym mowa w art. 1862 § 1  Kodeksu pracy, nie przysługuje. Co więcej, w razie ustalenia, że pracownik trwale zaprzestał sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, pracodawca wzywa pracownika do stawienia się do pracy w terminie przez siebie wskazanym.  

Z przepisów prawa nie wynika ile godzin dziennie może pracować (albo uczyć się) mama przebywająca na urlopie wychowawczym. Z pewnością nie może być to np. praca na cały etat, ale już umowa zlecenia, która daje możliwość wykonywania pracy w dogodnych dniach i godzinach, a nawet w razie potrzeby przerwania pracy, jest jak najbardziej dopuszczalna. Generalnie każdy przypadek powinien być analizowany indywidualnie. Wydaje się, że jednorazowy wyjazd mamy na tygodniowe szkolenie, podczas którego opiekę nad dzieckiem sprawuje ojciec dziecka przebywający na urlopie wypoczynkowym, spełnia wymogi przewidziane w Kodeksie pracy. Jednak już takiego samego rodzaju, ale powtarzające się częściej, nieobecności mamy w domu związane z jej dokształcaniem się mogą skutkować skorzystaniem przez pracodawcę z prawa wezwania pracownika do stawienia się do pracy. 

I jeszcze ważna kwestia wynikająca z ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 z późn. zm.): 

 Zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem pobierany w okresie korzystania z urlopu wychowawczego nie przysługuje, jeśli matka podjęła lub kontynuuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, która uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego (art. 10 ust. 5 pkt 3). 

Wobec tego, również na gruncie tej ustawy należy do konkretnej sprawy podejść indywidualnie – nie ma niestety jednego rozwiązania, które sprawdzi się w każdej sytuacji i pozwoli z całym przekonaniem stwierdzić, że w określonym przypadku fakt sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem nie zostanie zakwestionowany przez organ właściwy w sprawach świadczeń rodzinnych. Warto także wiedzieć, że nawet stanowiska sądów administracyjnych są w tym zakresie rozbieżne.  

Można spotkać się ze stanowiskiem, że podjęcie przez matkę przybywającą na urlopie wychowawczych zatrudnienia w wymiarze ½ etatu (praca codziennie w godzinach od 8 do 12) może prowadzić do wyłączenia możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, gdyż ocena co do możliwości sprawowania przez pracownika osobistej opieki nad dzieckiem musi odnosić się do czasu podjętej pracy, a nie do całego okresu urlopu wychowawczego. Istotą osobistej opieki jest to, że dla osoby korzystającej z urlopu wychowawczego zasadniczym, stałym i codziennym obowiązkiem jest zapewnienie dziecku niezbędnych środków bezpieczeństwa, utrzymania, rozwoju i wychowania, i to w takim zakresie, w jakim równoczesne sprawowanie opieki przez inne osoby jest zbędne. Przykładów zatrudnienia, które nie wyłączają możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem jest wiele, są to prace zwyczajowo wykonywane w domu, związane z określonymi czynnościami fizycznymi
(tzw. prace chałupnicze), czy też z obsługą komputera, a nawet prowadzeniem prywatnego przedszkola (wyrok NSA z dnia 25 marca 2011 r., I OSK 2066/10). 

Jednocześnie – zgodnie z drugim stanowiskiem – sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem nie oznacza, że kontakt z dzieckiem musi być ciągły, nieprzerwany, że sprawująca taką opiekę osoba nie może zostać zastąpiona w wykonywaniu czynności opiekuńczych przez domowników czy inne osoby, przez krótsze (kilkugodzinne), bądź dłuższe (kilku czy kilkunastodniowe) okresy (wyroki: WSA w Szczecinie z dnia 12 września 2013 r., akt II SA/Sz 497/13, oraz z dnia 22 stycznia 2015 r., II SA/Sz 878/14, WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 21 maja 2014 r., II SA/Go 311/14, WSA w Gliwicach
z dnia 17 grudnia 2014 r., IV SA/Gl 392/14, oraz z dnia 27 października 2015 r. IV SA/Gl 162/15).

Podsumowując, każda mama przebywająca na urlopie wychowawczym może podejmować różne dodatkowe aktywności, w szczególności polegające na podejmowaniu dodatkowego zatrudnienia czy dokształcaniu się. W żadnym wypadku jednak nie mogą one zniweczyć celu, w jakim udzielany jest urlop wychowawczy, a więc uniemożliwić sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. 

 

 

 

Aleksandra Małysz–Pilch

Radca prawny, absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Przez wiele lat zasilała szeregi administracji publicznej i zajmowała się przede wszystkim sprawami podatkowymi i finansowymi. Nie chciała jednak na tym poprzestać. W międzyczasie została więc doradcą podatkowym, a zamiłowanie do słowa pisanego skłoniło ją do rozprawienia się z dylematami procedury administracyjnej i podatkowej. Takim sposobem została doktorem nauk
prawnych. Obecnie stawia sobie za cel przekładanie zawiłego języka ustaw na wersję przyjazną dla odbiorcy. Chce pomagać innym poprzez udzielanie zrozumiałych i przejrzystych wyjaśnień oraz wskazówek pozwalających na swobodne poruszanie się w gąszczu przepisów prawa.
Strona internetowa: www.malysz-pilch.pl

 

A z nami bądź w kontakcie poprzez nasz fanpage na Facebook’u.

Zobacz także jak pracujemy na Instagramie.

Zapisz się na newsletter po dawkę wiedzy i aby otrzymywać specjalne oferty dla subskrybentów!

 

Leave a Reply