Dziecko, Lifestyle, Okiem prawnika, Poradnia prawna

Kwestionowanie ważności umowy o pracę przez ZUS

Kwestionowanie przez ZUS ważności umów o pracę

zawieranych przez kobiety, które podejmują pracę w stosunkowo krótkim okresie czasu przed zajściem w ciążę lub będąc już w ciąży jest ostatnio niestety na porządku dziennym. Często w takich przypadkach ZUS uznaje bowiem, że rzeczywistą wolą stron – a więc pracownika i pracodawcy – nie jest faktyczne realizowanie zawartej umowy o pracę, lecz uzyskanie dostępu do świadczeń z ubezpieczenia społecznego w postaci zasiłku chorobowego oraz macierzyńskiego. Oczywiście w praktyce występują sytuacje, w których dochodzi w tym zakresie do nadużyć, jednak wrzucanie wszystkich przypadków do jednego worka jest nie do przyjęcia. Warto zatem mieć świadomość, co i kiedy jest słusznie kwestionowane, a kiedy należy się przed określonymi zarzutami bronić.

Ustawa o o systemie ubezpieczeń społecznych

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 z późn. zm.) od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku każdy pracownik podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, chorobowemu oraz wypadkowemu. Jednocześnie osoby ubezpieczone nabywają prawo do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, a więc m.in. do zasiłku chorobowego lub macierzyńskiego. Można zatem powiedzieć, że stosunek ubezpieczeniowy powstaje w następstwie nawiązania stosunku pracy.

Obowiązkowe elementy stosunku pracy

określają z kolei przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 917 z późn. zm.). Zgodnie z nimi przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Zatem, aby mówić o stosunku pracy, niezbędne jest:
– osobiste wykonywanie pracy przez pracownika (ktoś inny nie może za pracownika spełniać obowiązków służbowych),
– podporządkowanie pracownika pracodawcy (to pracodawca wskazuje gdzie, kiedy i co ma robić pracownik, a pracownik do tych poleceń musi się stosować, chyba że są one sprzeczne z przepisami prawa lub z treścią umowy o pracę),
– wykonywanie pracy na rzecz i ryzyko pracodawcy,
– wypłacanie wynagrodzenia przez pracodawcę.
Na istnienie ważnego stosunku pracy składa się więc złożenie oświadczeń w przedmiocie zawarcia umowy o pracę, zgodny zamiar stron oraz faktyczne wykonywanie pracy.

Pozorność umowy o pracę?

Bywa tak, że pomimo spełniania powyższych warunków ZUS zarzuca jednak pozorność zawartej umowy o pracę albo jej nieważność z uwagi na sprzeczność umowy z zasadami współżycia społecznego lub zamiar obejścia prawa. W rezultacie ZUS odmawia wypłaty zasiłku chorobowego oraz zasiłku macierzyńskiego. Najczęściej ZUS zarzuca, że:
– dane stanowisko pracy zostało „sztucznie” stworzone (np. wcześniej takiego stanowiska w firmie nie było i nie ma ekonomicznego uzasadnienia dla jego stworzenia),
– wynagrodzenie, które otrzymuje nowy pracownik jest nieadekwatne do jego doświadczenia i kwalifikacji albo niewspółmiernie wysokie w porównaniu do wynagrodzeń innych pracowników w firmie (np. osoba zatrudniona jest na stanowisku pracownika biurowego, na którym wynagrodzenie jest trzykrotnie wyższe niż wynagrodzenie głównej księgowej firmy),
– brakuje dokumentacji, która potwierdza, że praca jest przez określoną osobę faktycznie świadczona.

Jak się zatem bronić przed takimi zrzutami?

Przykładowo można posiłkować się zeznaniami świadków (najczęściej będę to po prostu współpracownicy, ale też np. klienci), którzy mogą poświadczyć, że dana osoba wykonywała pracę w określonym czasie i miejscu. Warto także zadbać o zgromadzenie stosownej dokumentacji, z której wynika, że praca faktycznie jest świadczona (np. korespondencja mailowa prowadzona przez pracownika z klientami). Do każdej sprawy należy oczywiście podejść indywidualnie, gdyż to przede wszystkim od charakteru danej pracy i wykonywanych obowiązków służbowych będzie zależało to, jaki dowodami można potwierdzić, że praca jest faktycznie wykonywana przez pracownika.

Co więcej, warto też wiedzieć, że zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie poglądem nawet sama chęć uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego, jako motywacja do podjęcia zatrudnienia, nie świadczy o zamiarze obejścia prawa, podobnie jak i inne cele stawiane sobie przez osoby zawierające umowy o pracę, takie jak chociażby chęć uzyskania środków utrzymania (wyrok SA w Łodzi z dnia 11.05.2018 r., III AUa858/17). Chęć uzyskania tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym jest zgodnym z prawem i zasadami współżycia społecznego celem zawarcia umowy o pracę. Dlatego nie można przyjąć, że jeżeli stronom umowy o pracę przyświeca taki właśnie cel, to umowa o pracę jest nieważna z mocy art. 58 § 1 lub 2 Kodeksu cywilnego (wyrok SA w Białymstoku z dnia 20.12.2017 r., III AUa 552/17).

Pomimo tego, że sądy w tego typu sporach często stają po stronie pracowników, to jednak nie zawsze tak jest. Dlatego ważne jest, aby kobiety które zawierają umowy o pracę w stosunkowo krótkim okresie czasu przed zajściem w ciążę lub będąc już w ciąży miały tego świadomość. Trzeba zadbać nie tylko o prawidłową konstrukcję samej umowy o pracę, ale także – w trakcie świadczenia pracy – pamiętać o odpowiednim dokumentowaniu wykonywanych obowiązków służbowych.

Aleksandra Małysz–Pilch

Radca prawny, absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Przez wiele lat zasilała szeregi administracji publicznej i zajmowała się przede wszystkim sprawami podatkowymi i finansowymi. Nie chciała jednak na tym poprzestać. W międzyczasie została więc doradcą podatkowym, a zamiłowanie do słowa pisanego skłoniło ją do rozprawienia się z dylematami procedury administracyjnej i podatkowej. Takim sposobem została doktorem nauk
prawnych. Obecnie stawia sobie za cel przekładanie zawiłego języka ustaw na wersję przyjazną dla odbiorcy. Chce pomagać innym poprzez udzielanie zrozumiałych i przejrzystych wyjaśnień oraz wskazówek pozwalających na swobodne poruszanie się w gąszczu przepisów prawa.
Strona internetowa: www.malysz-pilch.pl

A z nami bądź w kontakcie poprzez nasz fanpage na Facebook’u.

Zobacz także jak pracujemy na Instagramie.

Zapisz się na newsletter po dawkę wiedzy i aby otrzymywać specjalne oferty dla subskrybentów!

 

Leave a Reply